S艂ownik Polskiej My艣li Politycznej
Wawrzyniec Go艣licki
Wawrzyniec Grzyma艂a Go艣licki [Laurentius Grimalius Goslicius] urodzi艂 si臋 oko艂o 1530 r. w rodowej wsi Go艣lice niedaleko P艂ocka w rodzinie szlacheckiej. W latach 1556-62 studiowa艂 w Akademii Krakowskiej, uzyskuj膮c magisterium sztuk wyzwolonych. Nast臋pnie wyjecha艂 na studia do W艂och, rozpoczynaj膮c kilkuletni膮 edukacj臋 w 1564 r. w Padwie (gdzie wyda艂 艂aci艅ski wiersz okoliczno艣ciowy, upami臋tniaj膮cy czyny wojenne kr贸la Zygmunta II Augusta z 1560 r. pt. De victoria Sigismundi Augusti), nast臋pnie w Bolonii, gdzie uzyska艂 doktorat obojga praw, wreszcie w Rzymie. Jego najwa偶niejsze dzie艂o, De optime senatore libri duo. In quibus magistratuum officia, civium vita beata, rerumpublicarum foelicitas explicantur, ukaza艂o si臋 w Wenecji w 1568 r. (w oficynie, kt贸ra 8 lat wcze艣niej publikowa艂a De senatu romano libri II J. Zamoyskiego), 膰wier膰 wieku p贸藕niej w Bazylei, natomiast w Anglii by艂o ono konfiskowane i ukaza艂o si臋 we fragmentach w 1598 i 1607 r. pt. The Counsellor. Exactly poutraited in two Bookes, w ca艂o艣ci za艣 dopiero w 1773 r. pt. The Accomplished Senator in two books written (popularno艣膰 polskiego my艣liciela renesansowego w krajach anglosaskich uzasadnia, zdaniem niekt贸rych badaczy, przypuszczenie, 偶e zna艂 jego prac臋 Szekspir i 偶e mia艂 on by膰 patronem ameryka艅skich “ojc贸w- za艂o偶ycieli”, a co za tym idzie jednym z inspirator贸w demokracji ameryka艅skiej). Po powrocie do kraju Go艣licki zosta艂 sekretarzem kr贸la Zygmunta II Augusta i zachowa艂 to stanowisko tak偶e za panowania Stefana Batorego. Pe艂ni艂 w tym okresie wiele misji dyplomatycznych, wraz ze znakomitym hiszpa艅skim prawnikiem, P. Rojzjuszem, bra艂 udzia艂 w tzw. Komisji Karnkowskiego, zajmuj膮cej si臋 polityk膮 morsk膮 Zygmunta II Augusta, dotycz膮c膮 zbudowania w Gda艅sku flotylli wojennej i handlowej. W okresie pierwszego bezkr贸lewia, prawdopodobnie po przyj臋ciu wy偶szych 艣wi臋ce艅 kap艂a艅skich, nawi膮za艂 wsp贸艂prac臋 ze S. Hozjuszem, opowiadaj膮c si臋 zar贸wno przy pierwszej, jak i drugiej elekcji po stronie kandydat贸w babsburskich. Po wyborze Stefana Batorego przeszed艂 z obozu prohabsburskiego do obozu stronnik贸w nowego kr贸la, popieraj膮c kierunek polityczny J. Zamoyskiego, dzi臋ki kt贸remu zosta艂 opatem w Mogile i biskupem kamienieckim (uprzednio pe艂ni艂 godno艣膰 kanonika kujawskiego, krakowskiego i sandomierskiego). Po 艣mierci Batorego, jako jedyny duchowny z艂o偶y艂 podpis pod potwierdzeniem konfederacji warszawskiej w paktach konwentach dla Zygmunta III Wazy (1587), wszczynaj膮c tym samym d艂ugoletni zatarg z polskimi biskupami i Stolic膮 Apostolsk膮, kt贸ry owocowa艂 kilkuletnim oczekiwaniem na zatwierdzenie z Rzymu nominacji na biskupstwo che艂mskie (1590). Uzyska艂 je dopiero po koronacji Zygmunta III Wazy, kt贸rego starania o koron臋 popiera艂 i kt贸rego wita艂 uroczystym przem贸wieniem na Rynku w Krakowie, wdaj膮c si臋 wkr贸tce w sp贸r z jezuitami (r贸wnie偶 jako senator) w zwi膮zku z pr贸b膮 wsparcia Akademii Krakowskiej, w贸wczas podupadaj膮cej, a znajduj膮cej konkurencj臋 w uczelniach nowego zakonu. W 1589 r. Go艣licki zosta艂 mianowany przewodnicz膮cym ustanowionej przez sejm warszawski komisji do korektury prawa ziemskiego, uczestniczy艂 te偶 w za偶egnaniu sporu mi臋dzy kanclerzem J. Zamoyskim a kr贸lem i przyw贸dc膮 obozu wspieraj膮cego w艂adc臋 na czele z prymasem S. Karnkowskim. W 1591 r. otrzyma艂 godno艣膰 biskupa przemyskiego, 3 lata p贸藕niej zwo艂a艂 synod diecezjalny, kt贸ry przygotowa艂 grunt do unii Ko艣cio艂a katolickiego z prawos艂awiem, zawi膮zanej w 1596 r. w Brze艣ciu Litewskim; w 1598 r. wyda艂 dokument wzywaj膮cy do pokoju mi臋dzy katolikami, unitami i prawos艂awnymi, odnosz膮c si臋 krytycznie do nietolerancyjnej polityki niekt贸rych biskup贸w katolickich, bojkotuj膮cych uni臋 brzesk膮. W 1601 r. otrzyma艂 godno艣膰 biskupa pozna艅skiego, podj膮艂 trud przygotowania recepcji postanowie艅 Soboru Trydenckiego i rewindykacji ko艣cio艂贸w przej臋tych przez protestant贸w na terenie tej diecezji. Krytyczny wobec poparcia udzielanego Dymitrowi Samozwa艅cowi, zmar艂 w Ci膮偶eniu ko艂o Obornik 31 pa藕dziernika 1607 r..
Wydania dzie艂: O senatorze doskona艂ym, przek艂. T. Bie艅kowski, [w:] 700 lat my艣li polskiej, tom Filozofia i my艣l spo艂eczna XVI wieku, red. L. Szczucki, Warszawa 1978, s. 305-316; The Accomplished Senator, oprac. K. Thompson, Miami 1992; O senatorze doskona艂ym ksi臋gi dwie. W kt贸rych s膮 wyja艣nione obowi膮zki urz臋dnik贸w oraz szcz臋艣liwe 偶ycie obywateli i pomy艣lno艣膰 pa艅stwa (1568), przek艂. T. Bie艅kowski, oprac. M. Korolko, Krak贸w 2000.