S艂ownik Polskiej My艣li Politycznej
Anzelm Gostomski
Anzelm Gostomski (1508-1588), wyznawca kalwinizmu, za Zygmunta II Augusta zwi膮zany z ruchem egzekucyjnym i innowiercami, ceniony jednak na dworze, skoro kr贸l nada艂 mu w latach 1552-64 liczne dobra. W 1562 r. zosta艂 kanclerzem wyszogrodzkim, w 1564 r. uczestniczy艂 w wyprawie przeciwko Moskwie, w tym偶e roku otrzyma艂 godno艣膰 kasztelana p艂ockiego, w latach 1565-72 pe艂ni艂 godno艣膰 starosty rawskiego, a od 1572 r. wojewody rawskiego. Sygnatariusz aktu unii polsko- litewskiej, podczas pierwszego bezkr贸lewia 偶膮da艂 wraz z innowiercami pe艂nego r贸wnouprawnienia, sygnuj膮c akt konfederacji warszawskiej (1573) i opowiadaj膮c si臋 za kandydatur膮 Henryka Walezego, przemawiaj膮c na jego rzecz w senacie. Podczas drugiego bezkr贸lewia opowiedzia艂 si臋 po stronie cesarza, po wyborze Stefana Batorego odmawiaj膮c zrazu z艂o偶enia mu przysi臋gi; po namowie S. Karnkowskiego i innych senator贸w z艂o偶y艂 jednak przysi臋g臋, od tego czasu pozostaj膮c z kr贸lem w poprawnych stosunkach. W 1581 r. bra艂 udzia艂 w pertraktacjach pokojowych z Moskw膮. Autor pierwszego polskiego podr臋cznika rolnictwa, posiadacz znacznej fortuny, sk艂adaj膮cej si臋 z 29 wsi w艂asnych oraz rozleg艂ych d贸br trzymanych w dzier偶awie, do艣wiadczenie rolnicze przekaza艂 w Gospodarstwie (1588), najpopularniejszej ksi膮偶ce tego typu w Polsce na prze艂omie XVI i XVII w. (wznowienia w 1606 i 1644 r.). Zwolennik tolerancji religijnej, nie by艂 tolerancyjny wobec dw贸ch swych syn贸w- katolik贸w.
Wydania dzie艂 Gostomskiego: Gospodarstwo, oprac. S. Inglot, Wroc艂aw 1951.
Opracowania: Baranowski I., “Gospodarstwo” Anzelma Gostomskiego, [w:] tego偶, Wie艣 i folwark. Studia z dziej贸w agrarnych Polski, Warszawa 1914; Berger贸wna J., Z dziej贸w ksi膮偶ki gospodarczej w Polsce XVI w. Studium o Anzelmie Gostomskim, Lw贸w 1933; Inglot S., Wst臋p [do:] A. Gostomski, Gospodarstwo, Wroc艂aw 1951; Mitkowski J., Anzelm Gostomski i jego “Gospodarstwo”, “Studia i Materia艂y z Dziej贸w Nauki Polskiej”, seria B, 1963, z. 8; Lipi艅ski E., Historia polskiej my艣li spo艂eczno-ekonomicznej do ko艅ca XVIII wieku, Warszawa 1975; Rosicka J., Ekonomia to sztuka prowadzenia gospodarstwa. Anzelm Gostomski (1508-1588), [w:] tej偶e, O wyobra藕ni ekonomicznej Polak贸w, Krak贸w 1991; Inglot S., Stosunek ziemianina Anzelma Gostomskiego do poddanych, “Kultura Wsi” 1996, nr 2.