Odrodzenie i reformacja w Polsce

Słowo wstępne

Nowość i trudność przedmiotu. Usprawiedliwienie jogo podjęcia. Ślady humanizmu włoskiego pierwszej opoki w Polsce. Kazimierz Wielki i legiści. Ludwik i jego matka Elżbieta. Dwór Zawiszy z Kurozwąk. Powrót do średniowieczyzny za Jagiełły. Zdanie Długosza o jego wieku z r.1466.Wytłumaczenie tego zdania. Przewrót wyobrażeń w drugiej połowie XV-go wieku. Korespondencja Eneasza Sylwiusza ze Zbigniewom Oleśnickim o humanizmie. Konieczne skutki humanizmu w przetworzeniu wyobrażeń, a szczególniej obyczajów chrześcijańskich. Grzegorz z Sanoka i jego biograf Kallimach. Znaczenie Kallimacha i generacja humanistów współczesnych.

Humanizm na Uniwersytecie krakowskim w XV wieku. Rękopisma, lekcje, nauczyciele. Jan Sakran i domorosły humanizm w walce z obcym. Przepisy dyscyplinarne Jana Sakrana starszego 1480, młodszego 1491. Konrad Celtes i krakowska Sodalitas Vistulana. Brudzewski, Korwin, Ursyn, Estikampian. Odjazd Celtesa i nagły upadek humanistycznych wykładów. Kopernik, wielcy ludzie XVI-go wieku i humanizm. Walka humanizmu z ludźmi starych wyobrażeń na Uniwersytecie krakowskim. Michał z Bystrzy-kowa. Episkopat polski i dwór po stronie humanizmu. Traktat: o wychowaniu królewskiego dziecka. Prawdopodobnie Jan Sylwiusz Siculus jego autorem. Garzias. Piotr Royziusz. Lekcje humanistów na Uniwersytecie, ich wartość. Agrykola młodszy, Coxus, Eoban Hessus, Paweł z Krosna. Jerzy Libanus. Opór greczyźnie i hebrajszczyźnie przez starszych stawiany.

Reformacja jako skutek wewnętrznego rozdarcia moralnego i intelektualnego wywołanego humanizmem. Co myśleć o zdaniu, jakoby była czynnikiem postępu. Ślady różnowierstwa w Polsce XV wieku. Odpór dawany Luterstwu. Niespodziewany fakt sekularyzacji zlutrzonego Wielkiego Mistrza Prus. Jak się patrzono na ten fakt. Zdanie kanclerza Gattinary, protestantów i Klemensa VII. Wytłumaczenie, jak do tego faktu przyjść mogło. Emancypacja polityczna Kazimierza Jagiellończyka od wpływu Kurii Apostolskiej. Ostroróg, Kallimach, Jan z Rabsztejnu, Machiavelli. Parlamentaryzm stanowy i polityka narodowa, Jan Olbracht, Ale­ksander i próby oparcia się na Rusi. Jan Laski jako reprezentant, dążeń do kościoła narodowego i polityki narodowej. Jego zatarg z Rzymem. Utylitarna, z dnia na dzień prowadzona polityka hu­manistów Tomickiego i Krzyckiego, Dantyszek. Początki Hozjusza, Erazm Roterdamczyk chwali politykę polską. Po takich przykładach z góry reformacja podrasta, Jakub z Iłży i jego proces. Judaizm Weiglowej. Synod 1539 r. Czasy biskupów z nominacji królowej Bony. Antytrynitaryzm włoski przez Lizmanina dostaje się do Polski. Kółko reformatorów humanistów około r. 1540. Lizmanin, Przyłuski, Modrzewski, Uchański, Zebrzydowski. Schyłek Zygmunta I i jego ocenienie.

Pierwsze lata Zygmunta Augusta,.Wędrówka studentów krakowskich. Zatarg szlachty z duchowieństwem. Egzekucja. Koło reformatorów bierze się do polityki. Przyłuski i jego statut, jako wyraz pierwszych najradykalniejszych dążeń. Sejm r. 1550 i synod piotrkowski roku 1551. Dźwigniecie się katolicyzmu. Kłótnia o jurysdykcję na Sejmie 1552 r. Druga faza dążeń religijno-politycznych : Frycz Modrzewski i jego dzieła. Dalszy ruch reformacji. Popularny jego wyraz: Mikołaj Rej. Sprawa religijno-polityczna na Sejmach 1553, 1555, 1556/57. Stanowisko Zygmunta Augusta wobec reformacji. Anarchia religijna i idąca za nią moralna. Zygmunt August przyjmuje Ustawy trydenckie. Znaczenie tego kroku.

Sejm 1505 r. datuje nawrót, do katolicyzmu i rozbicie różnowierstwa. Wycieńczenie ducha polskich reformatorów i opanowanie kraju przez obcych teologicznych kazuistów. Podrost katolickich szermierzy: Orzechowski, Nowopolski Jakub. Górski, Hozjusz, Kromer. Humanizm na Uniwersytecie krakowskim. Unikanie polemiki religijnej w Górnickim i pismach ostatnich Reja. Co z programu egzekucyjnego zostało wykonane a co na sprawie religii zawisło. Ostatnie usiłowania różnowierców i zwrot ich przeciwko myśli reformy rządu. Przegląd dziejów najbliższych po śmierci Zygmunta Augusta. Obracają się około kwestii reli­gijnej, która każe licytować wolność do góry. Batory jako król qui redemptorus erat Isreal. Pogląd na całość i oznaczenie miejsca humanizmu w dziejach.